Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Niet alles is moraal

Op Sargasso.nl verscheen maandag een interessant stuk over moralisme van Jojanneke Vanderveen. In het stuk onderzoekt zij de vragen of je moralistisch bent wanneer je handelt naar ideeën over wat goed en wat slecht is en of het afkeurenswaardig is om moralistisch te handelen. In haar conclusie schrijft ze dat iedereen naar ideeën over goed en slecht handelt en in die zin moralistisch is. Moraal is volgens Vanderveen dan ook overal.Vanderveen lijkt te willen zeggen dat wanneer men oordeelt dat iets goed of slecht is men per definitie moralistisch denkt. Die conclusie klopt echter niet.

Moraal en esthetica

Wat Vanderveen impliciet veronderstelt is dat het oordeel ‘goed of slecht’ direct een moreel oordeel is. Deze veronderstelling moet nader onderzocht worden om te bepalen of dat zo is. Dat ‘goed’ of ‘slecht’ niet alleen tot het domein van de moraal behoort kan worden opgemaakt uit talloze discussies die op het gebied van de muziek bestaan. Vraag vijf Nederlanders naar wat goede muziek is en je krijgt vijf verschillende antwoorden te horen. In de filosofie is die discussie niet onbekend. Daar heeft het zelfs geleid tot tot aparte disciplines van oordelen, namelijk het morele en het esthetische oordeel. Hoe is dat onderscheid ontstaan?

Goed en slecht

De termen ‘goed’ en ‘slecht’ zijn niet vanuit het niets ontstaan. Allereerst werd de term ‘goed’ gebruikt voor zaken die het leven aangenaam maken. Slecht werd gebruikt voor het tegenovergestelde. Dat wat goed was, diende men na te streven, dat wat slecht was te vermijden. Deze oordelen tonen overeenkomsten met esthetische oordelen. Net als een kunstenaar geprobeerd heeft een werk te fabriceren om daar vervolgens kritisch over te oordelen, creëert iemand waarden waarna hij handelt en die hij vervolgens kritisch beoordeelt. Was het wel zo goed om zus-en-zo te doen? Zo kan ook over andermans handelingen worden geoordeeld. Door te beargumenteren of een handeling ‘goed’ of ‘slecht’ is in diens situatie, kan men met elkaar in debat treden. Het probleem met terminologie ‘goed’ en ‘slecht’ ontstaat wanneer de oordelen naast beoordeling ook veroordeling worden. Naast het oordeel dat iets ‘goed’ of ‘slecht is, stelt men dat diegene daarvoor beloond of bestraft moet worden. Daarmee doet de moraal zijn intrede.

Moralisme

Het probleem van de moraal is niet dat het kritisch oordeelt over handelingen. Het probleem is dat het niet alleen oordeelt, maar ook veroordeelt. Daarbij heeft iedere moraal als het ware oogkleppen voor andere zienswijzen. Iedere moraal probeert handelingen voor te schrijven die ‘goed’ zijn voor ieder persoon. Zij verliest uit het oog dat wat ‘goed’ is voor de één niet per definitie ‘goed’ voor de ander is. De vraag is nu of we een debat kunnen aangaan met elkaar zonder direct van moralisme beticht te kunnen worden. Dat kan. Door een andere zienswijze niet te veroordelen, kan men een debat aangaan. Door anderen in te laten zien waarom jij het oneens bent met hun zienswijze kan men de ander overtuigen zonder hem te veroordelen. Indien dat niet lukt, is er niets verloren. Behalve dat de ander wellicht slechter af is dan wanneer hij wel geluisterd had.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 9 april 2013 door in Filosofie en getagd als , , , .
%d bloggers liken dit: