Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Is representatie voldoende om uit te leggen waarom je van een schilderij geniet?

Waarom geniet je van een mooi schilderij? “Omdat het iets in de wereld representeert!” zeggen sommige filosofen. Maar is dat werkelijk het geval? Ik heb daar moeite mee. Volgens mij zijn er veel kunstwerken waar ik van geniet en die helemaal niets in de wereld representeren. Tijd om uit te zoeken hoe dat kan!

Wat is een representatie nu eigenlijk? Sommige filosofen stellen dat het gaat om een kopie van een object uit de wereld. Bijvoorbeeld zoals een foto een beeld uit de wereld vast legt. Maar dat is niet wat de schilderende kunstenaar doet. Hij voegt aan dat beeld uit de werkelijkheid dat hij waarneemt en schildert een eigen interpretatie toe. En niet alleen hij, ook de fotograaf doet dat. Ook hij kadert, gebruikt licht en voegt soms effecten toe. Interpretatie is een belangrijke voorwaarde om een schilderij te maken. Representatie is daarom niet “maar” een kopie van iets uit de werkelijkheid.

Maar wat is een representatie dan wel? Misschien is het van belang dat het een schilderij ergens op lijkt. Ook dat is echter niet het geval. Er zijn schilderijen die een vrouwelijk figuur vastleggen, maar in het niets op een bestaand vrouwelijk figuur lijken. Zie bijvoorbeeld een bekend werk van Roy Lichtenstein. Een representatie hoeft dus niet ergens op te lijken om een representatie te zijn. Maar als dat het geval is, kan het dan ook zo zijn dat een schilderij helemaal niets representeert, terwijl wij van zo’n schilderij toch kunnen genieten?

Wat personen uit het oog verliezen die stellen dat representatie datgene wat van belang is voor het mooi vinden van een schilderij, is dat ook de manier van het verschijnen van een object en hoe dit op iemand over komt, kan worden vervat in een kunstwerk. Of komen we dan weer terug bij representatie? Wat een kunstwerk dan representeert is niet langer datgene wat met het blote oog te zien is, maar wat wel het karakter van het object wordt genoemd. Op die manier kan bijvoorbeeld angst worden gerepresenteerd, zonder een getrouwe weergave te geven van een persoon die iets eng vindt.

Een representatie is dus geen kopie en hoeft ook geen gelijkenis te zijn met iets in de werkelijkheid. Het kan ook innerlijke toestanden zoals angst weergeven. Dit opent de weg om nog iets dieper op de stof in te gaan. De vraag die nu bij mij opdoemt is of een schilderij ook zonder een innerlijke toestand te representeren, zonder iets te representeren, nog als mooi kan worden gezien. Een belangrijk voorbeeld is Jackson Pollocks No. 1. Zijn speciale technieken leiden tot kunstwerken die niets representeren en toch gewaardeerd worden. Waarom?

Een reden is dat Pollocks kunstwerken gelinkt worden aan de Oosterse mystiek. In die mystiek zijn spontaniteit en toevallige patronen van groot belang. De waardering ontstaat omdat in deze kunstvorm niet langer de interpretatie van belang is. Sterker nog, deze kunstvorm ondermijnt nu juist de interpretatie. Dat zet aan tot het opschorten van het oordeel dat representatie de belangrijkste voorwaarde is voor het waarderen vinden van kunst. Want ondanks de enorme verschillen tussen kunst die wel representeert en kunst die dat niet doet, je kunt van beiden genieten. Representatie kan dus niet de enige of zelfs maar belangrijkste voorwaarde zijn.

Dat betekent overigens niet dat representatie niet belangrijk is. Je moet er alleen anders over nadenken. Representatie is belangrijk als een techniek die een kunstenaar tot zijn beschikking heeft om een mooi kunstwerk te maken. Maar er bestaan naast representatie andere technieken die net zo goed leiden tot een kunstwerk dat je kunt waarderen. De vraag is of er iets gemeenschappelijks is dat zowel de waarde van kunst die representeert als kunst die niet representeert vervat. Wie daar een antwoord op heeft, kan daar een interessante tekst over schrijven.

Advertenties

Eén reactie op “Is representatie voldoende om uit te leggen waarom je van een schilderij geniet?

  1. A.Weterings
    11 juli 2016

    Hoera,
    eindelijk iemand die zegt : wat ik mooi vind, is mooi !

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 29 oktober 2013 door in Filosofie, Kunst en getagd als , , , .
%d bloggers liken dit: