Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Van neger naar Zwarte Piet: racisme of niet?

Piet

 

Herschreven versie van een eerder blog voor Filosofie, Wetenschap en Opinie met als doel een tekst te schrijven voor een niet-filosofische doelgroep om op een luchtige manier een filosofisch thema (racisme) onder de aandacht te brengen. Commentaar: moedig om een “uitgekauwd” onderwerp nogmaals aan het licht te brengen mèt een nieuw inzicht in deze thematiek. Tevens noodzakelijk om naar te verwijzen voor een nieuw blog, dat later vandaag zal volgen.

 

De pepernoten liggen weer in de winkel en dus tijd voor discussie: Zwart Piet, is dat nou een racistisch fenomeen of moeten we deze jolige figuur als iets anders duiden? Dit jaar houdt de discussie niet alleen de gemoederen in Nederland flink bezig. Ook de Verenigde Naties hebben de speculaaslucht geroken en bestuderen de Hollandse Sinterklaas traditie. Gelukkig dit keer geen ellenlange dossiers die na twintig jaar geopenbaard worden, maar een eerste advies binnen enkele dagen van één van de werkgroepleden die het onderzoek op zich heeft genomen.

 

Racisme, wat is dat eigenlijk? Die vraag is lastig te beantwoorden. Zeker als je je bedenkt dat de gedachte dat er biologische verschillen bestaan gebaseerd op rassen al lang en breed door de wetenschap weerlegd zijn. Ondanks dat maakt men onderscheid, ook op basis van “raciale” kenmerken. For the time being ga ik daar in mee: er bestaan rassen, welke we met elkaar kunnen vergelijken. Zodoende is het mogelijk om verschillen tussen rassen te duiden, waardoor verschillende vormen van racisme mogelijk zijn. Zo ook bij het bestuderen van het fenomeen Zwarte Piet.

 

De eerste brief van de VN naar de Nederlandse regering toe maakt duidelijk hoe men in eerste opzicht kijkt tegen deze donkergekleurde figuur. Het is een terugkeer naar de slavernij! Het is het toonbeeld van ‘de neger’ zoals die voor kwam in boeken, spotprenten en films. Het voorkomen van Zwarte Piet is dan ook zeer denigrerend voor onze zwarte medemens. Ik noem de duidelijke raciale verschillen met het blanke ras zoals de roetzwarte huid, de enorme lippen, maar ook het dragen van zeer kleurige en uitbundige kledij die typisch bij de inheemse donkere mens hoort. Door die verschillen zo uit te vergroten, moet er wel sprake zijn van een racistisch fenomeen.

 

Nonsens! Roepen voorstanders van het behouden van Pietermans. Zijn rol is juist heel positief. Al onze Nederlandse kinderen willen zwart zijn. Deze figuur is namelijk een supermens: hij is lenig, acrobatisch, strooit met snoepgoed en geeft cadeautjes weg. De donkere kindervriend zorgt voor versnelde acceptatie van gekleurde mensen. Immers, zoals hij zelf stelt: “ook al ben ik zwart als roet, ik meen het wel goed.” En juist in die tegenreactie sluimert een andere vorm van racisme. Werd er eerst gewezen op een negatief onderscheid, nu is er sprake van een positief raciaal onderscheid. Voor mijzelf betekende dit dat toen ik als kleine jongen met mijn moeder in Sinterklaastijd door Gouda wandelde, om de haverklap uitriep: “kijk mama, Zwarte Piet!” als er weer eens een donkere man of vrouw passeerde. Van neger naar Zwarte Piet: is dat werkelijk een fijnere stereotypering?

 

Het allergrootste probleem is dat wij een deel van de zwaksten uit onze samenleving deze vooroordelen nog eens extra bijbrengen. Basisschoolleerlingen, die onder het mom van gym een heus Zwarte Pietendiploma kunnen behalen. Door zichzelf te spiegelen aan de geweldige kwaliteiten die het blanke ras zou ontberen en wel allemaal samen komen bij het ras waar Zwarte Piet toebehoort, leren zij, onbedoeld, dat er verschillen bestaan tussen rassen waardoor het ene ras sommige dingen beter of minder goed kan dan het andere ras.

 

En dat is klinkklare onzin. Want ook het blanke ras kent rolmodellen die dezelfde geweldige eigenschappen hebben als Zwarte Piet. Ik denk hierbij aan de meest bekende acrobaat van Nederland, Adriaan, die in de jaren 80 en 90 furore maakte als duopartner van Bassie. Of wat te denken van topturner Epke Zonderland, die menig hart deed overslaan tijdens de finale van de Olympische Zomerspelen van 2012. Niemand die dat toeschrijft aan het feit dat Adriaan of Epke tot het blanke ras behoort. Nee, het zijn individuen die door toevallige samenkomsten van omstandigheden in staat zijn om tot hun prestaties te komen.

 

Ook positief bedoelde benamingen gebaseerd op raciale kenmerken zijn uiterst beledigend. Acceptatie van de donkergetinte mens door ze op een voetstuk te plaatsen vanwege toegeschreven eigenschappen die zij ontlenen aan het ras waar zij aan toebehoren is net zo fout. Zwarte Piet moet gezien worden als individu. En gek gezegd gebeurt dat al. Zo is er een wegwijspiet, inpakpiet, dichtpiet en een muziekpiet. Eigenschappen waarin zij uitblinken gekoppeld aan zichzelf als individu, in plaats van hun toevallig gekleurde huid, rode lippen en gekleurde pakjes. Die namen zijn niet nieuw. De weg naar een racisme vrij Sinterklaasfeest is daarmee al tijden ingezet. Toch zijn we er nog niet. Want als het ook bij Zwarte Piet werkelijk om individuele talenten gaat en niet om talenten gekoppeld aan zijn ras, waarom schminkt iedereen zich dan in dezelfde kleur om toch weer een eenheid te vormen?

 

Advertenties

Eén reactie op “Van neger naar Zwarte Piet: racisme of niet?

  1. Pingback: De mens is niet hetero-, homo-, of bi- maar seksueel | Niels Hagen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 30 oktober 2013 door in Actualiteit, Filosofie en getagd als , , , .
%d bloggers liken dit: