Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Weigeren van artiest met homofobie is een goede zaak

Hoe één verkeerde Facebookpost een gehele carrière beëindigt. Het gebeurde deze week met die van Ten Walls, een artiest uit Litouwen die zich negatief over homoseksualiteit in de media heeft uitgelaten. Hij noemde homoseksuelen een ‘ander ras’, waarna diverse festivals het optreden waar hij voor geboekt stond annuleerden. Terecht?

Homofobie

Als iets tot veel discussie leidt in West-Europa, dan zijn het wel de opvattingen over homoseksualiteit. Zo rond de Olympische Winterspelen van 2014 begint de publieke discussie echt op gang te komen. Mede door de spraakmakende betogen die Russisch president Poetin houdt proberen wij hier tegengas te geven. Niet homoseksualiteit maar homofobie is een zonde. Daar moeten we iets aan doen. Natuurlijk volkomen terecht. Liefde is niet iets dat tussen man en vrouw plaats vindt, maar iets tussen individuen. Of dat nou mannen, vrouwen of in een man-vrouw relatie gebeurt, moet niets uit maken. Maar moeten we dan ook direct andersdenkenden uitsluiten, zoals gebeurt met Ten Walls? Of moeten we ze juist uitnodigen en laten zien dat er niet zoveel mis is met homoseksualiteit?

Esthetica

Daarnaast is het maar de vraag in welke hoedanigheid we zijn uitspraken moeten interpreteren. De man uit Litouwen is het duidelijk oneens met hoe wij over homoseksualiteit denken. Maar betekent dat hij daarom ook ongeschikt is om zijn werk, als muzikant, uit te voeren? Het doet mij denken aan een stuk dat mijn studiegenoot Brandon presenteerde tijdens onze master wijsbegeerte. Als Joodse man, zo vertelde hij, kan hij genieten van de esthetische waarde van het nazi-uniform. Zo’n kostuum ziet er geweldig uit. Hoe is dat mogelijk, wanneer je je bewust bent van de morele achtergrond die meespeelt bij deze kleding? Brandon beargumenteert dat specifieke kennis van de verwerpelijke morele connotatie niet meespeelt bij het esthetisch beoordelen van een (kunst)werk. De morele waardering is daarom volgens hem strikt gescheiden van de esthetische waardering. Iets kan mooi zijn, en toch verwerpelijk.

Formele kenmerken

De esthetische waardering die Brandon beargumenteert wordt gevormd door de formele kenmerken van het werk. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet om de dingen die je niet ziet, zoals de kennis die je hebt van de maker, of de rol die het werk in de geschiedenis heeft gespeeld. Een esthetische waardering bestaat dus alleen uit datgene wat je ziet, hoort of voelt. Een compositie, het kleur- en materiaalgebruik, vormen enzovoorts. Daarmee ontstaat een probleem. Hoe beoordeel je abstracte kunst? Daar is het namelijk moeilijk om alleen de formele criteria mee te nemen. Vaak draait het om de idee achter het werk. Brandon realiseert zich dat. Hij stelt dat we dan het werk niet alleen esthetisch waarderen, maar ook om de creatieve of morele waarde en niet alleen om de esthetische waarde. Mij leek dit in de tijd een kunstgreep om de theorie te kunnen blijven aanhangen. Maar de vinger waar het misgaat kon kon ik in die tijd er nog niet op leggen.

Kunst waarderen

Dat kwam later. Al lezende over de receptie van kunst ben ik leren begrijpen dat het lastig zo niet onmogelijk is een theorie te maken die alle kunst, zowel huidige als toekomstige, tot het domein kan weten te betrekken. De ene theorie is heel goed om abstracte kunst te begrijpen, terwijl zo’n theorie voor beeldhouwkunst ongeschikt is. Er zijn simpelweg te veel verschillende kunstvormen om in één theorie te omvatten. Laat staan van vormen van kunst die nu nog niet bestaan. Wat we wel kunnen doen, is op meta niveau iets zeggen over kunst. Daar wordt het interessant. Wat kunst is, speelt zich af tussen mensen. Kunst is een praktijk, die slechts een dunne scheidslijn kent met andere menselijke praktijken. Bijvoorbeeld de morele praktijk. Dat is waar kunst schuurt op momenten als deze waar een artiest uitspraken doet die alleen niet in lijn liggen met onze opvattingen, maar deze opvattingen zelfs grof schenden. Dan moet je je afvragen of deze persoon wel wilt uitnodigen. Gaat dit niet ten koste van het kunnen waarderen van zijn werk? Moet je hem daarom niet weigeren?

Terecht

Ja dus. Het is daarom niet meer dan logisch om een artiest die met deze opvattingen in de openheid treedt liever niet op je festival te willen. Op het festival draait het namelijk niet alleen om de muziek die deze man laat horen. Het gaat tevens om de sfeer die hij weet neer te zetten. Als het publiek klaagt over zijn opvattingen in de media over homoseksualiteit, dan komt dat de sfeer op het festival niet ten goede. De esthetische waardering is namelijk niet puur formeel gericht op de muziek. Bij het werk dat een dj of producer doet is die sfeer minstens net zo belangrijk. Het is daarom een goede zaak om zijn shows niet door te laten gaan. En of we dan nog dat nazi-uniform esthetisch kunnen waarderen? Wellicht. Het is immers niet het kostuum dat voor de immorele praktijken als de Holocaust zorgde. Het immorele zit hoogstens in de verrijking door het leveren van de kledij door toedoen van de Tweede Wereldoorlog. Of is dat ook al voldoende om de praktijk van kunst te schenden en het ongeschikt te maken voor een positieve esthetische beoordeling?

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 10 juni 2015 door in Filosofie, Muziek en getagd als , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: