Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Lovecraft en het pijnlijk en teleurstellende leven

Belthazubel, 'Lovecraft in space'

Belthazubel, ‘Lovecraft in space

“Als je van het leven houdt, lees je niet. Je gaat trouwens ook niet naar de bioscoop. Wat men ook mag beweren, de toegang tot de wereld van kunst is min of meer voorbehouden aan mensen die het allemaal een beetje beu zijn.” Grote woorden van de kleine Michel Houellebecq in zijn essay over H.P Lovecraft en waarom diens werk de moeite waard is om te lezen. Als je nog leest. Want zo ergens in de puberteit verliezen mensen die ervaring. De verbeelding maakt plaats voor realiteit. Een realiteit die, zo herkent de lezer, stierlijk verveelt en nauwelijks kan boeien. En alleen daar in moeten leven is pijnlijk en teleurstellend.

Realiteit

Dat Lovecraft pessimistisch is over de wereld om hem heen weten we uit de duizenden brieven die hij schreef en ontving bewaard zijn gebleven. Als twintiger op zoek naar werk bleek het allemaal niet zo makkelijk te gaan. Intelligent genoeg, maar niet de juiste werkervaring om aan de bak te komen. En dat terwijl er werk zat is in het Amerika van de jaren 20. Honderden sollicitatiebrieven schrijft de jongeman, om elke keer weer het standaardantwoord te ontvangen dat men op zoek is naar iemand met meer affiniteit en ervaring in het gekozen beroep. Iets dat menig afgestudeerde ook vandaag de da te horen krijgt.

Meedoen

Wie mee wil doen in deze maatschappij, voelt zich sterk verbonden met Lovecraft. Afgewezen. Maar ook oprecht afvragend waarom we eigenlijk zo graag willen meedoen. Waarom moet ik een carrière maken, werken voor een bedrijf waar ik mijn geleerde competenties kan benutten en zo ‘iets’ toevoegen aan deze wereld? Wat heeft het voor zin? Lovecraft is duidelijk. Niets. En toch blijft hij leven. Want hoewel het leven geen zin heeft, zo geldt natuurlijk hetzelfde voor de dood. En dus kun je er maar beter het beste van maken. Voor Lovecraft betekende dat schrijven. Niet om geld te verdienen, maar om het schrijven zelf. Gedichten, sciencefiction, brieven en teksten redigeren van bevriende schrijvers. Dat alles tegen minimum lonen waar hij net van rond kan komen. Maar daar gaat het dan ook niet om in het leven. Waar het om draait is je verbeelding zoveel mogelijk gebruiken.

Verbeelding

Die verbeelding die de samenleving continu probeert te slopen. Dat begint al wanneer je naar school gaat. Je leert de basisregels van de maatschappij, hoe die gevormd is, in welke toestand nu verkeert en hoe jij daarin later kunt meedraaien. Kiezen we in onze jonge jaren nog voor onze dromen als voetballer of prinses, wanneer we ouder worden vervaagt die droom en kiezen we een ‘realistisch’ beroep als bouwvakker of advocaat. Daarbij is de keuze na je middelbare scholing uitermate belangrijk. Wat kies je om mee te kunnen doen? Lovecraft stelde die vraag zichzelf niet. Hij vroeg zich af wat hij zou willen doen. Hij verloor zijn verbeelding niet, keerde zich weg van de wereld en leerde andere werelden creëren door zijn eigen vermogens optimaal in te zetten. Werelden die echter weer aansluiten op thema’s uit onze ‘echte’ wereld.

Racisme, het neerkijken op de mens en zelfhaat

Racisme bijvoorbeeld. Lovecraft was een echte racist. Hij kijkt neer op de mens die van een andere komaf is dan de Angelsaksische cultuur. Mensen die het met zelfdiscipline en puritein zijn niet zo nou nemen. Mensen die de cultuur die de westerse wereld heeft opgebouwd vernietigen. Erg elitair. Dat betekent echter niet dat hij in zijn werk met die andere culturen afrekent. Lovecraft herkent de haat die afkomstig is uit een zwakker zijn dan de ander. Die zet hij om in zelfhaat. Om die reden laat hij in zijn werk andere culturen de Angelsaksische redelijkheid overwinnen. Zijn verhalen eindigen steevast in chaos, de enige ware toestand in de wereld buiten de westerse cultuur.

Herkenning

Zo over Lovecraft lezen is een feest der herkenning. Niet dat ik racistisch ben. Wel zie ik de waarden die de Westerse samenleving voortbracht als iets superieurs aan de waarden die andere culturen voortbrachten. Ik bedoel, kijk nu eens goed naar die andere culturen en de chaos waarin zij verkeren. Willen we nu werkelijk zeggen dat alles maar ‘relatief’ is, dat het er maar aan ligt vanuit welk oogpunt je het bekijkt? Mogen we niet trots zijn op wat we hebben voortgebracht en vrezen dat we dit verliezen? Niet dat we dan direct naar andere culturen moeten kijken. Want zijn wij het niet zelf, die in een ongebreidelde vrijheid zonder verantwoordelijkheid ons tegoed doen aan massaconsumptie, seksualisering van de wereld en deze als één groot bolwerk van machtsstrijden zijn gaan zien. Want dat is waar Lovecraft ons ook op wijst.

Tragedie

En dat zonder te zeggen dat het anders moet of kan. Het is mens eigen risico’s verkeerd in te schatten, door te gaan met waar die mee bezig is, ook al leidt dat tot zijn eigen ondergang. Het is de tragedie der mensheid, iets waar wij gezien onze vroegste culturele uitingen eigenlijk altijd al op uit zijn. Zie daarvoor de oudst bewaard gebleven geschriften van Homerus uit de bakermat van onze wereld. En, zo wil Lovecraft ons vertellen, dat maakt allemaal niet uit. Dood of levend, er komt wel weer een nieuwe soort die de mens vervangt. We moeten ons er niet druk om maken, vooral niet over de wereld en het leven zelf. Gebruik daarom je verbeelding, en vergeet zo dat de wereld alleen maar pijnlijk en teleurstellend is.

Advertenties

2 reacties op “Lovecraft en het pijnlijk en teleurstellende leven

  1. Marc
    28 juli 2015

    Ik heb tijdens mijn militaire diensttijd (oef) 9 maanden lang Lovecraft gelezen. De racistische context is gelukkig aan mij voorbijgegaan. De chaos en de verbeelding niet. Lovecraft lezen hielp mij 9 maanden zinloosheid overleven.

    Liked by 1 persoon

  2. Myriam
    28 juli 2015

    Niet echt leuk maar wel interessant 🙂

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 28 juli 2015 door in Boek en getagd als , , , , , .
%d bloggers liken dit: