Niels Hagen, een persoonlijk filosofisch weblog

Over: duurzaamheid, film, kunst, liefde, literatuur, muziek, politiek, sport en wetenschap

Gelukkig ben ik geen filosoof

Filosoof“Wanneer ben je dan een echte filosoof?” Voor mij geen lastige vraag. Hoewel ik filosofie studeerde en daar mijn diploma’s in behaalde, voel ik mij totaal geen filosoof. Ja, ik ken de denkwijzen, weet hoe filosofen redeneren, begrijp hun argumentaties en kan als iedere filosofie student de riedel opdreunen. Maar een filosoof? Nee, dat ben ik niet. Net zomin als Simone Saarloos, Coen Simon of Stine Jensen. Gelukkig maar. Want filosoof zijn is oersaai.

Academie

Hoogleraren, professoren en docenten moeten als filosoof namelijk continu produceren. Essays, papers, boeken. Allemaal in de lijn van wat de academische wereld verlangt. Een filosoof is werkzaam aan de universiteit, alwaar hij iets toevoegt aan het enorme oeuvre dat in het vakgebied beschikbaar is. Nuttig werk, bewonderenswaardig zelfs, maar geen werk dat per se benijdenswaardig is. Want de academische filosofie kent zo zijn eigen beperkingen.

Irrational man

Dat is waar universitair hoofddocent Abe in Woody Allen’s Irrational Man zich volledig bewust van is. Wat heeft het voor zin om werken te publiceren die door een kleine gemeenschap gelezen worden? Waarom zou je jonge mensen opleiden die voor het allergrootste deel nietszeggende stukken schrijven? Wat helpt het de wereld om allerlei theorieën te verzinnen die een enorme afstand kennen tot de realiteit? Abe is gefrustreerd, weet niet langer waar hij voor leeft en heeft een interventie nodig om de zin van het leven weer in te zien. Wat die interventie is? De mogelijkheid om een groot onrecht tegen te gaan. En dat doet hij. Zo neemt hij zijn leven weer in eigen hand.

Kierkegaard

Abe refereert hiermee aan één van de populairste filosofiewerken uit de 18de eeuw, Of/Of van de Deen Sören Kierkegaard. Volgens Kierkegaard kenmerkt ons leven ons vanwege de enorme vrijheid die wij kennen. In zijn tijd, en tegenwoordig in de westerse wereld nog veel meer, is er overvloed aan keuzes en mogelijkheden. Iets dat angst aanjaagt. Want wat moet je als je de verkeerde keuze maakt? Doe je er wel goed aan om vol voor het ene te gaan, en daarmee het andere de rug te keren? Volgens Kierkegaard maken die vragen ons passief. In plaats van te doen, blijven we denken. En zo vaart het moment dat ons leven zin geeft vaak aan ons voorbij. Het gaat er daarom niet om zoveel mogelijk keuzes te hebben, maar om het kiezen zelf. Doe iets, en leef met de gevolgen.

Rechtvaardigen

En dat is lastig. Leven met gevolgen van keuzes waar je achteraf wellicht spijt van kan hebben. Een verkeerde studiekeuze, vreemdgaan of iemand doden. Achteraf blijkt soms dat je het beter anders had kunnen aanpakken. Hoewel het op het moment zo mooi, esthetisch, leek, is het achteraf niet goed of zelfs immoreel. Betekent dat we dan bij de pakken neer moeten zitten? Nee, aldus Abe. Wat we moeten doen is onze eerste keuze rechtvaardigen. Plaatsen in een geheel van keuzes die in zichzelf tegenstrijdig lijken, misschien zelfs wel zo zijn. Want is dat niet wat het menselijk leven is? Een continue tocht waarbij we vallen, opstaan, leren, ons zelf tegenspreken en zo nieuwe inzichten opdoen?

Filosofie

Iets dat niet mogelijk is in de (moraal)filosofie. Daarin spreken theorieën over vaste denkpatronen over hoe je dient te handelen. Zo mag je niet liegen, niet doden en ben je verplicht altijd het juiste te doen. Iets dat ontzettend ver af staat van wat het is om mens te zijn. Wij mensen maken fouten, zijn niet altijd deugdzaam. En dat is niet erg, zo leert Irrational Man ons. Zolang we daar maar lering uit trekken. Iets dat de belangrijkste stromingen in de moraalfilosofie niet erkennen. En dat is nu juist hetgeen waar filosofen zich op de universiteit de gehele dag mee bezig houden. Mooi voor je carrière, maar met het leven heeft het nog weinig te maken. Schrijvers als Simone Saarloos, Coen Simon en Stine Jensen hebben dat door. En daarom zijn hun werken, ondanks dat het geen filosofen zijn, misschien nog wel waardevoller om te lezen dan de dikke werken van Immanuel Kant of Plato.

Advertenties

Eén reactie op “Gelukkig ben ik geen filosoof

  1. Myriam
    31 augustus 2015

    Dat het niet simpel is om juiste keuzes te maken, dat vind ik…

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Informatie

Dit bericht was geplaatst op 31 augustus 2015 door in Film en TV en getagd als , , , , , , , , , .
%d bloggers liken dit: